ყარაბაღის კონფლიქტმა რა გავლენა შეიძლება მოახდინოს საქართველოზე?! – ამ კითხვით „Ptn” ექსპერტ გია ჯაფარიძეს დაუკავშირდა, რომელმაც განმარტა, რეგიონში შესაძლოა, ძალიან ცუდი შედეგები დადგეს ან მოლაპარაკებამ ახალი შესაძლებლობები გააჩინოს…
„ყარაბაღის კონფლიქტის გაღრმავებამ შესაძლოა, საქართველოს ძალიან ცუდი შედეგები მოუტანოს და ასევე, მთლიანად რეგიონისთვის უკეთესი პერსპექტივის გაჩენის შესაძლებლობაც გაჩნდეს.
გასული საუკუნის დასაწყისში, სამხრეთ კავკასიაში სამი დამოუკიდებელი რესპუბლიკა (საქართველო, აზერბაიჯანი, სომხეთი) გაჩნდა, რომლებმაც კავკასიური სოლიდარობის შექმნა ვერ მოახერხეს. ეს ვერც მეოცე საუკუნის ბოლოს შეძლეს, ბალტიური სოლიდარობის შექმნისგან განსხვავებით. ამიტომ, ბალტიისპირეთის ქვეყნებმა სამშვიდობოს გააღწიეს, ჩვენ კი – ვერ.
ყარაბაღის კონფლიქტი არის ძალიან ცუდი, რომელსაც აქვს პოტენციალი მთელი რეგიონის მომავალი დაასამაროს. უკეთესი იქნება, თუ სრულმასშტაბიან ომში არ გადაიზრდება, რისი ნიშნებიც არის. ეს საფრთხე მთელ რეგიონს ემუქრება, მათ შორის – საქართველოს. ეს უნდა დასრულდეს მოლაპარაკებებით, რაც მშვიდობის სივრცეს აჩენს.
ჯერჯერობით, რაც ახლა ხდება ძალიან სახიფათოა. ორივე ჩვენი მეზობელი სახელმწიფოა, ორივესთან გვაქვს კარგი ურთიერთობები. ამ კონფლიქტმა რეგიონი უკან დახია.
ეს არ იქნება მხოლოდ სომხეთ-აზერბაიჯანის ომი. თბილისიდან რამდენიმე ასეულ კილომეტრში ასეთი რამ რომ ხდება, რა ინვესტიციებზე, სუვერენიტეტის განხორციელებასა და ეკონომიკურ განვითარებაზე შეიძლება იყოს საუბარი. რეგიონი დაკარგავს იმ ინტერესს, რაც დღეს არსებობს. ამიტომ, ძალიან ფრთხილად უნდა ვიყოთ. საგარეო საქმეთა სამინისტროს გამოქვეყნებული წერილი ამ კონფლიქტის შესახებ, ძალიან მომეწონა. იმედია, ასე გავაგრძელებთ.
– კონფლიქტის გაღრმავების შემთხვევაში, რა საფრთხე ემუქრება საქართველოს?
– ყარაბაღი არ არის საერთაშორისო სამართლის მიხედვით, სომხეთის ტერიტორია, ეს არაღიარებული ტერიტორიული ერთეულია. სომხეთს ხელშეკრულება აქვს რუსეთთან, აზერბაიჯანს – თურქეთთან. თუ მხარეებმა ამ ხელშეკრულებების ამოქმედება გადაწყვიტეს, რთული ვითარება იქმნება: რომელიმე მხარემ თუ გვთხოვა, საქართველო იყოს გამოყენებული, მაგალითად: საბრძოლო იარაღის გატარებაზე, ცხადია უარს ვიტყვით. ძალიან რთულ სიტუაციაში აღმოვჩნდებით. რუსების ქცევის მოდელი ვიცით – ჯერ შემოვლენ და მერე იტყვიან, გაგვატარეო.
რაც შეეხება რეგიონისთვის პერსპექტივის გაჩენას, არცერთ ქვეყანას არ გვაწყობს სიტუაციის ესკალაცია რეგიონში, რადგან ევროპის კავშირი და ბევრი დედაქალაქი გვიყურებს არა როგორც ცალკე სახელმწიფოს, არამედ – მთლიანი რეგიონის ნაწილს.
პირველი ამოცანაა, ომის დასრულება. მერე – მოლაპარაკებების დაწყება. ეს ახალ შესაძლებლობებს აჩენს.
– კონფლიქტის გაღრმავება გამოიწვევს რუსეთისა და თურქეთის ღიად ჩართულობას სომხეთ-აზერბაიჯანის დაპირისპირებაში, რა გავლენას იქონიებს ეს საქართველოზე?
– რუსეთი და თურქეთი დაპირისპირებულები არიან ლიბიაში, შავ ზღვაზე, სირიაში, სამხრეთ კავკასიაში. არის საკითხები, რაზეც თანამშრომლობენ, მაგრამ არის ისტორიული ინტერესი, რაზეც ვერ შეთანხმდებიან.
ცხადია, რუსეთის ინტერესშია რეგიონში დესტაბილიზაცია, წყლის ისე ამღვრევა, რომ მარტომ ითევზაოს ამღვრეულ წყალში.
საფრთხე, რომ საქართველოს რაღაცები მოთხოვონ კონფლიქტის გაღრმავების შემთხვევაში, არის. თუმცა, რუსეთი შეეცდება რაციონალურ მოთამაშედ წარმოაჩინოს თავი საერთაშორისო ნორმების მიხედვით. რადიკალური ნაბიჯები საერთაშორისო პოლიტიკაში არ ხდება. თუ რუსეთი გადაწყვეტს, რომ უნდა გადააბიჯოს საერთაშორისო სამართალს და დახიოს ყველა ხელშეკრულება, ამას ნებისმიერ შემთხვევაში გააკეთებს.
– ალიევი რამდენიმე დღის წინ აცხადებდა, რომ სომხეთი აზერბაიჯანზე მიტანილი იერიშით ტესტავს საერთაშორისო ინსტიტუტების რეაქციასო. შეიძლება ეს იყოს დაპირისპირების მოტივი?
– არა, ეს პირველად არ უთქვამს. ივლისში, როცა სომხეთმა აზერბაიჯანს დაარტყა, ეს რაღაც უფრო დიდის სამზადისს ჰგავდა. სომხეთმა დატესტა რუსეთი და ცუდი შედეგი მიიღეს. თუმცა, საყურადღებოა, რომ ამ შემთხვევაში საქმე ყარაბაღზეა, რომელიც არაღიარებული ერთეულია. მაშინ, შეიარაღებული კონფლიქტი სულ სხვა ლოკაციაზე იყო.
